Türkiye’nin kuzeybatısında yer alan Marmara Bölgesi’nin kuzeydoğusunda yer alan Sakarya ilinin kuzey ilçelerindendir. Sakarya’nın kuzeybatısında yer alan Kaynarca’nın, kuzeyinde Karadeniz, doğusunda Karasu, batısında ise Kocaeli’ne bağlı Kandıra ilçesi yer alır. Güneyinde ise merkez ilçe Adapazarı ile komşudur. İlçe yüz ölçümü 33.316 ha’dır. İlçenin sınırları yaklaşık 90 km uzunluktadır.

DAĞ VE OVALAR

Çatalca-Kocaeli Platosu’nun bir parçası olan Kaynarca’nın ortalama yükseltisi 177 metredir. İlçemizde doğal set oluşturacak yükseklikte dağlar olmadığı gibi, ilçe yüzeyi ova görünümünde de değildir. Dalgalı bir arazi yapısına sahiptir. Bu tepecikler içerisinde en önemlisi olan Oflak Tepesi (353m.), Adapazarı ile Kaynarca arasında bir eşik gibidir. Aralarında Oflak tepesinin de bulunduğu bu sıra tepecikler ulaşıma engel olmadığı gibi tarım faaliyetlerini kısıtlamaz. Orojenik hareketler (yerkabuğunda yatay tabaka hareketleri) sonucu sıkışan esnek tabakanın kıvrılarak yükselmesi sonucu oluşmuşlardır. Aşınım yüzeyi olan bu araziler üzerinde toprak kalınlığı azalmıştır. Mera arazisi olarak kullanılan bu arazilerin tarıma katılması erozyonu hızlandırmış ve toprak örtüsünün kalınlığının bu antiklinal alanlarda azalmasına neden olmuştur. Özellikle Oflak tepesi ve uzantılarında yer yer ana kayanın ortaya çıktığı görülür. Bu kayaçlar volkanik arazilerde görülen bazalt kayalarıdır. Antiklinaller; güneybatıdan kuzeydoğuya doğru üç sıra halinde uzanır.Bu uzantılar doğu-batı doğrultulu çeşitli yükseklik ve uzunlukta, dalgalı bir görünümdedir.

İlçede yer alan tepeler ve adları: Karanlık Tepe (72m), Akmeşe Tepe, Turnalı Tepe (46m.), İyrek Tepe (87m.), Çukurtarla Tepe (64m.), Kömür Ocağı Sırtı, Siyamlar Sırtı, Kara Çökükler Sırtı, Kırava Tepe, Germeağzı Tepe, Kırmasırta, Kocataşlar Tepe, 135m. Rakımlı Tepe, Pirenlik Tepe (144m.), İgrelti Tepe, 138m. Rakımlı Tepe, Teperen Tepe (134), Çakırtarla Sırtı, Koca Açma Sırtı, Kavacık Tepe, Saltaoğlu Tepe, Odalar Sırtı, Uzuntarla Sırtı, Mehter Tepe (154m.), Güniğreği Sırtı, Yirce Mezarlığı Sırtı, Türbeleni Sırtı, Armutlar Sırtı, Taflan Tepe (121m.), Taşlıaçma Sırtı, Belenağzı Tepe, Hadırol Sırtı, Beşikli Tepe, 116m. Rakımlı Tepe, Yığıntaşlar Sırtı, Muhacır Kırma Tepe (128m.), Keçilli Tepe, Kerpiç Sırtı, Oflak Dağı (353m.), Saçlık Sırtı, Keltepe, 157m. Rakımlı Tepe ile bir çok isimli ve isimsiz tepe mevcuttur.

İlçede; Türkiye yüz ölçümüne göre önemsiz ancak ilçe yüzölçümüne göre önemli yer kaplayan alüvyonlarla kaplı ova nitelikli arazi mevcuttur. Genel bir adı olmamakla birlikte Andallı, Sarıköyaltı, Gölçealtı gibi isimlerle ifade edilir. Ova, orojenik hareketler sonucu gerçekleşen sıkışmanın oluşturduğu oluk biçimindeki çukurluğun alüvyonlarla dolması sonucu oluşmuştur.

Genişleyerek Karadeniz sahiline kadar uzanır. Üzerinde yerleşme olmayan ova tarım açısından uygundur. Roçkan Kanalı bu ovanın drenajını(su tahliyesini) sağlarken, yapılan göletlerle ovanın bir kısmı sulamaya açılmıştır.

Kıyı ile yükseltilerin başladığı alan arasında aşınım ile oluşmuş bir kıyı düzlüğü mevcuttur. Kıyılardaki düzlüklerde geniş kumsallar yer alır. Bu nedenle ilçe kıyılarında Batı Karadeniz’de yaygın görülen kıyı şekillenmelerinden falezlere rastlanmaz.

Kumsal, ilçenin batı kıyısından başlayıp kesintisiz bir şekilde komşu ilçe Karasu ve onun komşusu Kocaali ilçesinde de devam eder. Kumullar kıyıdan içerilere yaklaşık 2 km. kadar sokulabilmiştir. Bitki örtüsünün tahrip edilmesi kıyılarda bulunan tarım ve orman arazilerinin kum örtüsü ile kaplanmasına neden olmuştur. Kumullar rüzgarın etkisi ile hareket halindedir ve içerilere doğru yayılma eğilimindedir. Kumul hareketlerine set oluşturan bitki örtüsü korunarak, bitki örtüsünün yetersiz kaldığı alanlarda ise setler oluşturmak suretiyle yayılma önlenmelidir.